Murarka ogrodowa - Zdrowie i Apiterapia - magazyn o produktach pszczelich, miodzie, pszczołach, roślinach miododajnych i ekologii w polskich pasiekach.

13 maj Murarka ogrodowa

Gospodarstwo kulturowe BioDar – dr inż. Stanisław Flaga

MURARKA OGRODOWA - EKOLOGIA

Murarka ogrodowa (Osmia rufa L.)

 

Wstęp

Rodzaj murarka (Osmia) liczy w Polsce 18 gatunków pszczół posiadających zdolność murowania gniazd i zbierania pyłku na dolną stronę odwłoka. Jednym z najpospolitszych gatunków wiosennych jest murarka ogrodowa, takson występujący na terenie całego kraju i reprezentujący grupę tzw. pszczół samotnic (więcej informacji na temat samotnego trybu Ŝycia znajduje się w materiale poświęconym nożycówce pospolitej).

 

Wielkość i wygląd

Murarka ogrodowa jest pszczołą średnich rozmiarów, wielkością zbliżona do pszczoły miodnej. Długość ciała samic wynosi 10-12 mm, a samców 8-10 mm. W ubarwieniu ciała obu płci przeważa kolor rdzawy. U samic, na płytce czołowej oglądanej pod lupą, widoczne są dwa wystające rożki, a w części twarzowej głowy – silnie zbudowane i uzębione żuwaczki, (narząd ten ułatwia sprawne wykonywanie prac murarskich). Całkowita długość aparatu gębowego osobników żeńskich wynosi zaledwie 4,8 mm. Na podstawie tego wymiaru murarka ogrodowa została zaliczona do pszczół krótkojęzyczkowych.

 

Biologia murarki ogrodowej

Murarka ogrodowa posiada jedną generację w roku. Loty rozpoczyna już w I połowie kwietnia, gdy zakwitają pierwsze rośliny ozdobne w naszych ogrodach, a kończy je w 2 dekadzie czerwca. Na początku pojawiają się samce. Samice wygryzają się z kokonów 1-2 tygodnie później i po kopulacji rozpoczynają zasiedlanie gniazd. W naturze najchętniej gnieżdżą się w pustych łodygach roślin baldaszkowatych, trzcinie pospolitej, a także różnego rodzaju otworach wygryzionych przez inne owady w drewnie. O dużych możliwościach adaptacyjnych tego gatunku świadczy zdolność zakładania gniazd w miejscach bardzo nietypowych (otwory po sękach w drewnie, kanały wykonane w dachówkach ceramicznych dla zmniejszenia ich ciężaru, szczeliny powstałe w niedbale wykonanych pustakach zużlowych, otwory w cegłach dziurawkach, itp.). Początek prowiantowania pierwszych komórek ma miejsce najpóźniej w 2-4 dniu po wyjściu z zimowli. Samce nie uczestniczą w budowie komórek i znoszeniu pyłku do gniazda, a kwiaty odwiedzają jedynie w poszukiwaniu nektaru potrzebnego im do utrzymania się przy życiu.

Gniazda murarek mają charakter liniowy. Prowiantowanie gniazda rozpoczyna się od jego końca i postępuje ku otworowi wejściowemu. Każdą pojedynczą komórkę pszczelą złożoną z porcji pyłku i jajeczka samiczki oddzielają glinianą przegrodą. Aby napełnić jedną komórkę pyłkiem (około 200 mg) samica wykonuje 30-40 lotów, odwiedzając w tym czasie kilka tysięcy kwiatów. Gdy zapas pokarmu jest dostateczny, samica składa na pyłku białe, błyszczące jajeczko i zamyka komórkę cieńszą przegrodą z gliny, za którą przygotowuje kolejną celę. W zależności od długości pustego kanału murarka buduje w nim od kilku do 15 komórek (średnio 7). Po zamknięciu ostatniej komórki zabezpiecza wejście do gniazda grubszą zatyczką chroniącą je przed wrogami.

Po około 7 dniach od zamknięcia pojedynczej komórki z jaja wylęga się larwa i intensywnie odżywia się zmagazynowanym pyłkiem. Gdy pyłek zostanie zjedzony, co trwa około miesiąca, larwa przędzie dość twardy, ciemnobrunatny kokon. Wewnątrz niego w ciągu kolejnych tygodni zachodzą przemiany, które prowadzą do wytworzenia w drugiej połowie lata postaci dorosłej owada (imago). Owad dorosły nie wychodzi jednak na zewnątrz, lecz pozostaje w odrętwieniu, az do wiosny następnego roku.

 

Przetrwanie okresu zimowego, skrajnie zyciu nieprzyjaznego, możliwe jest pod warunkiem oszczędnego gospodarowania wodą i energią zgromadzoną w organizmie. Na tempo wykorzystania substancji zapasowych bezpośredni wpływ mają warunki zimowania. Dłużej trwające ocieplenia przyspieszają „spalanie” materiału energetycznego dlatego murarki lepiej znoszą dłużej trwające zimy o ustabilizowanych temperaturach bliskich 0ºC, czy nawet znacznych spadkach temperatury, niż zimy nietypowe „ciepłe”, kończące się długim okresem oziębienia.

 

Strategie zdobywania pokarmu

Murarka ogrodowa, podobnie jak i inne samotnice, podczas zbioru pokarmu nie wymienia się informacjami na temat miejsca jego występowania i atrakcyjności. W wyniku podobnego zachowania samic należących do tej samej kolonii cały teren otaczający gniazdo penetrowany jest stale z jednakowym nasileniem w różnych kierunkach. Z tą korzystną strategią zdobywania pokarmu związana jest inna cenna właściwość pszczoły murarki, korzystna zwłaszcza dla posiadaczy ogródków i niewielkich plantacji. Jest nią poszukiwanie pokarmu w stosunkowo niewielkiej odległości od gniazda. W korzystnych warunkach pogodowych i przy obfitych zasobach pokarmu murarka ogrodowa wykonuje loty na odległość do 300 m od gniazda. Loty na dalsze odległości zdarzają się głównie wtedy, gdy kolonia znajduje się w pobliżu dużej plantacji roślin uprawnych lub, gdy pszczołom w najbliższym otoczeniu zaczyna brakować pokarmu.